Κάποτε άφθονες σε τροπικά και υποτροπικά νερά παγκοσμίως, οι πράσινες χελώνες (Chelonia mydas) υπέστησαν καταστροφικές μειώσεις του πληθυσμού τους τους τελευταίους αιώνες. Το έντονο κυνήγι για το κρέας, τα κελύφη και τα αυγά τους σχεδόν τις εξαφάνισε από πολλές περιοχές. Ωστόσο, η ιστορία άρχισε να αλλάζει με την εισαγωγή νομικής προστασίας, συσκευών αποκλεισμού χελωνών σε δίχτυα ψαρέματος και την προστασία κρίσιμων παραλιών ωοτοκίας.
Μετά από δεκαετίες αφοσιωμένης προσπάθειας προστασίας σε όλο τον κόσμο, οι πράσινες χελώνες έχουν φτάσει σε ένα εξαιρετικό ορόσημο: Η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) αναταξινόμησε επίσημα το είδος από «Κινδυνεύον» σε «Ελάχιστης Ανησυχίας» στον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών, επιβεβαιώνοντας την παγκόσμια ανάκαμψη αυτού του εμβληματικού θαλάσσιου είδους.
Στην Ελλάδα, ο ΑΡΧΕΛΩΝ παρακολουθεί και προστατεύει τους πληθυσμούς των θαλάσσιων χελωνών για πάνω από 40 χρόνια. Ενώ η θαλάσσια χελώνα Καρέττα (Caretta caretta) ωοτοκεί σε πολλές παραλίες της χώρας μας, η πράσινη χελώνα προτιμά θερμότερα νερά. Τυπικά, οι περιοχές αναπαραγωγής της στη Μεσόγειο περιορίζονται στο ανατολικότερο άκρο της, κυρίως στην Τουρκία, την Κύπρο και τη Συρία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια καταγράφονται μερικές φωλιές πράσινης χελώνας και στην Ελλάδα, αποτελώντας μία ένδειξη ότι η γεωγραφική εξάπλωση των περιοχών ωοτοκίας αυτού του είδους στη Μεσόγειο αρχίζει να επεκτείνεται.
Οι ερευνητές και συνεργάτες του ΑΡΧΕΛΩΝ έχουν συνεισφέρει σημαντικές επιστημονικές γνώσεις σχετικά με την μεταβαλλόμενη κατανομή και συμπεριφορά των πράσινων χελωνών στην περιοχή:
2007: Καταγραφή Πρώτης Φωλιάς Πράσινης Χελώνας στην Κρήτη Margaritoulis et al., 2019 Η πρώτη καταγραφή ωοτοκίας πράσινης χελώνας στην Κρήτη έγινε το 2007 στην παραλία Ρεθύμνου από τον ΑΡΧΕΛΩΝ και διαπιστώθηκε από τους νεοσσούς που εκκολάφθηκαν.
2019: Καταγραφή Δεύτερης Φωλιάς Πράσινης χελώνας στην Κρήτη Margaritoulis et al., 2023 Τον Ιούλιο του 2019, μια πράσινη χελώνα παρατηρήθηκε να ωοτοκεί στην παραλία Καλαμάκι (Κόλπος Μεσσαράς) στη νότια Κρήτη.
2023: Καταγραφή Πρώτης Φωλιάς Πράσινης Χελώνας στη Ρόδο Teneketzis et al., 2024 Κατά τη διάρκεια έρευνας του ΑΡΧΕΛΩΝ σε συνεργασία με τον Υδροβιολογικό Σταθμό του ΕΛΚΕΘΕ στη Ρόδο, καταγράφηκε η πρώτη επιβεβαιωμένη φωλιά της πράσινης θαλάσσιας χελώνας στο νησί της Ρόδου.
2024: Δύο ακόμα φωλιές πράσινης χελώνας στην Κρήτη Panagopoulou et al., 2025 Ερευνητές του ΑΡΧΕΛΩΝ και του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης τεκμηρίωσαν δύο επιπλέον φωλιές πράσινης χελώνας στην Κρήτη (παραλία Δαμνόνι, νήσος Χρυσή), επιβεβαιώνοντας την επέκταση της ωοτοκίας του είδους προς τα δυτικά, που πιθανώς συνδέεται με την αυξανόμενη θερμοκρασία της θάλασσας λόγω κλιματικής αλλαγής.
2025: Καταγραφή Πρώτης Φωλιάς Πράσινης Χελώνας στη Νάξο Lykouropoulou and Orfanos, 2025 Το καλοκαίρι του 2025 ο Σύλλογος Προστασίας Άγριας Ζωής Νάξου κατέγραψε δύο φωλιές πράσινης χελώνας στο νησί. Οι φωλιές αυτές στη Νάξο είναι οι βορειότερες του είδους στη Μεσόγειο, ακόμη μία ένδειξη ότι η γεωγραφική εξάπλωση των περιοχών ωοτοκίας του είδους στη Μεσόγειο συνεχίζεται όχι μόνο δυτικά αλλά και βόρεια.
Πρόσφατη αξιολόγηση της IUCN αναφέρει αύξηση 28% στον παγκόσμιο πληθυσμό των πράσινων χελωνών από τη δεκαετία του 1970, καταδεικνύοντας τη δύναμη της συντονισμένης δράσης για τη προστασία της άγριας ζωής. Αυτό σηματοδοτεί μια από τις πιο ενθαρρυντικές ιστορίες επιτυχίας στη θαλάσσια διατήρηση: ένα είδος που κάποτε οδηγήθηκε στα πρόθυρα της εξαφάνισης από την υπερ-εκμετάλλευση, τώρα δείχνει σημάδια μακροπρόθεσμης ανάκαμψης χάρη στη διεθνή συνεργασία, την προστατευτική νομοθεσία και τις προσπάθειες σε επίπεδο βάσης σε όλο τον κόσμο.
Ωστόσο, οι οικολόγοι τονίζουν ότι δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε. Η συνεχής έρευνα, προστασία και παρακολούθηση είναι απαραίτητες για την αποτροπή οπισθοδρόμησης. Καθώς νέες θέσεις ωοτοκίας εμφανίζονται σε όλο το Αιγαίο, ο ΑΡΧΕΛΩΝ παραμένει στην πρώτη γραμμή, διασφαλίζοντας ότι αυτή η κερδισμένη με κόπο ανάκαμψη θα προστατευθεί και θα συνεχιστεί στο μέλλον.
Πηγή/Φωτογραφίες κειμένου: ΑΡΧΕΛΩΝ
Φωτογραφία εξωφύλλου MedTurtle Bulletin 8: Πράσινη χελώνα που φωλιάζει στο νησί της Νάξου, Ελλάδα/Γιάννης Ορφανός, Σύλλογος Προστασίας Άγριας Ζωής Νάξου